Aktualności

1

Dobór sondy do cieczy agresywnych, oleistych i wody – porównanie rozwiązań

Dobór sondy poziomu cieczy zaczyna się od medium, nie od katalogu. Ta sama wysokość zbiornika może wymagać innej technologii dla wody technologicznej, innej dla oleju hydraulicznego, a jeszcze innej dla kwasu lub ługu. W praktyce podczas uruchomień najwięcej błędów wynika z pominięcia czterech rzeczy: gęstości ρ, lepkości, odporności chemicznej materiałów zwilżanych oraz warunków nad lustrem cieczy, czyli piany, oparów i ciśnienia.

 

Czujnik poziomu cieczy może służyć do pomiaru ciągłego albo punktowego. Jeśli układ ma jedynie zatrzymać pompę przy minimum, często lepszy jest prosty sygnalizator poziomu cieczy niż rozbudowany przetwornik. Jeśli poziom ma sterować dozowaniem, potrzebny jest stabilny sygnał w całym zakresie. Dla wody i niektórych ścieków sprawdza się hydrostatyka albo konduktometria, dla olejów – rozwiązania niewymagające przewodności cieczy, a dla agresywnych chemikaliów – materiały specjalne lub radar FMCW, czyli radar z falą ciągłą o modulowanej częstotliwości.

 

Jak dobrać sondę poziomu cieczy do parametrów medium procesowego?

Sondę dobiera się do przewodności cieczy, gęstości, lepkości, temperatury medium, agresywności chemicznej, ciśnienia, geometrii zbiornika i funkcji pomiaru. Najpierw ustala się funkcję. Pomiar ciągły służy do bilansu, sterowania zaworem lub dozowaniem. Pomiar punktowy ma jedynie przełączyć styki przy minimum, maksimum albo suchobiegu pompy. Mieszanie tych dwóch zadań w jednym urządzeniu bywa źródłem problemów, bo układ awaryjny powinien być prostszy i niezależny od toru regulacyjnego.

 

  • Woda, solanki i większość cieczy przewodzących dobrze współpracują z sondami hydrostatycznymi albo konduktometrycznymi. Te drugie wykorzystują zmianę impedancji po zetknięciu elektrody z medium i są skuteczne jako alarm minimum lub maksimum.
  • Oleje, paliwa i część rozpuszczalników są słabo przewodzące lub nieprzewodzące, więc sonda konduktometryczna odpada. W takich mediach stosuje się sygnalizator pływakowy, hydrostatykę po uwzględnieniu gęstości albo radar.
  • Ścieki, emulsje i zawiesiny wymagają rozwiązań odpornych na osady i zanieczyszczenia. Jeśli w studzience pracuje pompa, zwykły pływak potrafi zaczepiać o przewody lub oblepiać się tłustym kożuchem.
  • W przypadku kwasów, ługów i utleniaczy dobór zaczyna się od materiałów zwilżanych, a dopiero potem od elektroniki. Nie każda stal nierdzewna ma wystarczającą odporność korozyjną przy wysokim stężeniu i temperaturze medium.

 

Zakres pomiarowy powinien obejmować poziom roboczy, rezerwę na falowanie oraz strefę martwą przy dnie i przyłączu procesowym. Zbyt duży zakres pogarsza rozdzielczość, a zbyt mały kończy się stałym wejściem w przeciążenie. W zbiorniku otwartym sonda zanurzeniowa mierzy wyłącznie słup cieczy. W zbiorniku zamkniętym rejestruje również ciśnienie gazu nad lustrem, więc bez odniesienia do tej przestrzeni wynik będzie zawyżony lub zaniżony. Dla zbiornika o wysokości 1,8 m nie warto wybierać przetwornika 0-10 m tylko dlatego, że jest dostępny z magazynu. Taki wybór zadziała, ale pogorszy czułość i utrudni wiarygodne sterowanie w dolnym fragmencie zbiornika.

 

Do tej układanki dochodzi stała dielektryczna εr, czyli sposób, w jaki medium reaguje na pole elektryczne. Czujniki pojemnościowe działają dobrze, gdy εr jest stabilna, a powierzchnia czujnika pozostaje czysta. Przy cieczach oleistych, pianie i nalotach parafinowych często pojawiają się fałszywe alarmy, bo układ pomiarowy interpretuje osad jako poziom.

 

Dobór czujników poziomu do mediów lepkich i podatnych na osady

Przy mediach lepkich priorytetem jest ograniczenie oblepiania oraz liczby ruchomych elementów. Dobór czujników poziomu do mediów lepkich rzadko kończy się na rozwiązaniu podstawowym, bo pierwszy problem pojawia się zwykle po kilku tygodniach pracy, a nie na stanowisku testowym. Pływak ma kłopot z kożuchem i włóknami, pojemność reaguje na warstwę osadu, a hydrostatyka wymaga takiej geometrii czoła czujnika, która nie tworzy kieszeni dla szlamu. Gdy dochodzi gęsta piana i turbulencje, przewagę zyskują bezkontaktowe radary do pomiaru poziomu. Jeżeli mieszadło zasysa powietrze, lokalne zawirowania potrafią powodować chwilowe skoki sygnału hydrostatycznego. Wtedy pomaga spokojniejsze miejsce montażu albo rura osłonowa, ale tylko wtedy, gdy sama rura nie będzie zarastała.

 

Ochrona membranowa czujników poziomu w cieczach gęstych i zaolejonych

Stosowaną metodą ograniczenia zarastania portu ciśnieniowego jest membrana czołowa, czyli płaskie czoło czujnika bez wgłębienia. Taka ochrona membranowa czujników poziomu ma znaczenie w emulsjach olejowych, szlamie, osadach biologicznych i cieczach z drobnymi cząstkami stałymi. W klasycznej sondzie z zagłębionym kanałem na dnie szybko zbiera się lepka warstwa. Serwisant widzi potem brunatny pierścień z tłuszczu albo czarny nalot z emulsji i może odnieść wrażenie, że przetwornik uszkodził się sam. Zwykle problem wynika jednak z geometrii czujnika. Płaska membrana jest łatwiejsza do spłukania, mniej podatna na zatykanie i lepiej znosi krótkie impulsy ciśnienia podczas pracy pomp. W zaolejonych studzienkach równie ważny jest kabel o płaszczu odpornym na olej, bo zwykły PVC twardnieje i pęka szybciej niż sam czujnik. Warto też zostawić możliwość okresowego płukania czoła czujnika. Bez tego nawet dobrze dobrana membrana w studzience z nalotem biologicznym po kilku miesiącach traci przewagę nad rozwiązaniem prostszym, lecz łatwiejszym do umycia.

 

Dlaczego lepkość i gęstość cieczy wpływają na błędy pomiaru hydrostatycznego?

Błąd hydrostatyczny wynika bezpośrednio z równania p = ρgh. Przetwornik mierzy ciśnienie, a sterownik przelicza je na wysokość słupa cieczy. Jeżeli sonda jest skalibrowana na wodę, a w zbiorniku pracuje olej o gęstości 0,85 kg/dm³, wskazanie wysokości będzie zaniżone o 15 proc. Ten błąd nie wynika z elektroniki, tylko z niewłaściwego założenia dotyczącego gęstości. Temperatura medium dodatkowo zmienia ρ. Gorący ług lub olej ma mniejszą gęstość, więc przy stałym poziomie ciśnienie spada i układ pokazuje mniej. Lepkość nie zmienia samego prawa hydrostatyki, ale spowalnia wyrównanie ciśnienia na membranie i sprzyja osadzaniu filmu, który przesuwa zero. Gdy sonda pracuje w zbiorniku otwartym, trzeba jeszcze pilnować odpowietrzania przewodu. Zawilgocona kapilara potrafi wprowadzić dryft większy niż cała deklarowana dokładność czujnika. W procesach z dużą zmianą temperatury dobrym nawykiem jest wpisanie gęstości roboczej do projektu, a nie kopiowanie parametrów dla wody z ustawień fabrycznych. Ten detal często decyduje o tym, czy wskazanie odbiega o milimetry, czy o kilkanaście centymetrów.

 

Odporność chemiczna sond poziomu na działanie kwasów i zasad

Odporność chemiczna sond poziomu ocenia się po całym pakiecie materiałowym, nie po jednej nazwie z karty katalogowej. Liczy się korpus, membrana, uszczelnienie, przyłącze procesowe, izolacja elektrody, płaszcz kabla, a nawet śruby, jeśli pracują w oparach. Samo pH to za mało. O doborze decyduje także stężenie, temperatura medium, obecność chlorków, utleniaczy oraz to, czy medium działa ciągle, czy tylko podczas okresowego mycia instalacji. Opary potrafią zaatakować elementy, które formalnie nie są zanurzone. To częsty powód korozji przy głowicy, złączu lub dławiku kabla, mimo że część pomiarowa wygląda poprawnie.

 

Sygnalizatory poziomu cieczy agresywnych z powłokami PTFE, PVDF i Hastelloy

W agresywnych chemikaliach nie ma jednego materiału uniwersalnego. Sygnalizatory poziomu cieczy agresywnych często wykorzystują PTFE, bo ma szeroką odporność chemiczną i niski współczynnik przywierania. Trzeba jednak pamiętać, że PTFE jest miękki i pod długotrwałym dociskiem pełznie, więc konstrukcja uszczelnienia musi to uwzględniać. PVDF jest sztywniejszy, zwykle lepiej znosi obciążenia mechaniczne i dobrze sprawdza się w przypadku wielu kwasów i zasad, lecz nie zastępuje tabel kompatybilności w wysokiej temperaturze. Hastelloy stosuje się tam, gdzie stal 316L lub inna stal kwasoodporna zaczyna przegrywać z chlorkami, mieszaninami kwasów albo podwyższoną temperaturą. W praktyce dobiera się nie tylko materiał zwilżany, ale też długość zanurzeniową, izolację aktywnej części elektrody i rodzaj kabla, na przykład FEP lub PUR. To właśnie tutaj widać, czy aparaturę dobrano wyłącznie katalogowo, czy rzeczywiście pod dane medium.

 

Bezkontaktowe radary pomiaru poziomu w obecności żrących oparów

Gdy nad lustrem pojawiają się żrące opary, bezkontaktowe radary do pomiaru poziomu ograniczają kontakt elementu pomiarowego z medium w porównaniu z metodami stykowymi. Radar FMCW nie zanurza czujnika w medium, więc odpada problem korozji membrany, elektrod i uszczelnień przez samą ciecz. To nie znaczy, że każdy radar zadziała od razu. Trzeba sprawdzić materiał anteny, odporność uszczelnień na kondensat oraz geometrię króćca. Wąski, długi kołnierz lub wystająca rura potrafią wygenerować echo silniejsze niż powierzchnia medium. Radar lepiej znosi zmienne ciśnienie i temperaturę niż hydrostatyka, ale gruba, mokra piana wciąż bywa problemem, bo tłumi falę elektromagnetyczną. W reaktorach z mieszadłem i wężownicą kluczowe stają się poprawne ustawienie martwej strefy oraz odfiltrowanie odbić od wyposażenia wewnętrznego. W czystej wodzie i w wysokim, wąskim zbiorniku hydrostatyka nadal bywa prostsza i mniej wymagająca w utrzymaniu. Radar sprawdza się tam, gdzie kontakt z medium tworzy ryzyko chemiczne lub eksploatacyjne.

 

Bezpieczeństwo w strefach zagrożonych wybuchem – sondy hydrostatyczne ATEX

Urządzenie musi spełniać wymagania ATEX wtedy, gdy pracuje w strefie zagrożenia wybuchem wyznaczonej dla palnej cieczy, oparów lub mgły. Sama naklejka na obudowie nie rozwiązuje problemu. W przypadku sondy hydrostatycznej ATEX liczy się cały tor pomiarowy, czyli wersja wykonania, typ zasilania, separator lub bariera iskrobezpieczna, parametry kabla oraz sposób uziemienia. Iskrobezpieczeństwo oznacza ograniczenie energii obwodu tak, aby nawet w stanie uszkodzenia nie doszło do zapłonu. Dlatego sprawdza się nie tylko oznaczenie strefy, ale również grupę gazową, klasę temperaturową i parametry wejściowe Ui, Ii oraz Pi. W rozpuszczalnikach i paliwach typowym błędem jest dobór prawidłowej sondy do nieprawidłowej bariery albo pominięcie pojemności i indukcyjności długiego przewodu. W zbiorniku zamkniętym dochodzi jeszcze ciśnienie przestrzeni gazowej oraz agresywność kondensatu. Ostateczną konfigurację dla stref Ex powinien zatwierdzić projektant odpowiedzialny za bezpieczeństwo instalacji.

 

Kiedy warto wybrać mierniki poziomu cieczy szyte na miarę?

Mierniki poziomu cieczy szyte na miarę warto wybrać wtedy, gdy standardowa sonda nie pasuje do medium, geometrii zbiornika albo logiki sterowania. Dotyczy to zwłaszcza wysokich reaktorów, studzienek z tłustym osadem, zbiorników z montażem od spodu, aplikacji z kilkoma punktami przełączania oraz układów, w których jedna część aparatury ma realizować pomiar ciągły, a druga – niezależne zabezpieczenie maksimum. W takich zadaniach dobiera się osobno materiał części zwilżanych, długość zanurzeniową, rodzaj przyłącza procesowego, montaż pionowy lub boczny, wyjście sygnałowe i wykonanie ATEX. W praktyce właśnie tutaj przewagę mają rozwiązania produkowane pod aplikację, bo można dobrać nie tylko materiał, ale również sztywność pręta, długość kabla, położenie aktywnej części elektrody i sposób serwisowania bez wyjmowania całego układu.

 

Żeby dobrać układ bez zgadywania, potrzebny jest zestaw danych procesowych:

  • rodzaj medium wraz z kartą charakterystyki
  • gęstość, lepkość, przewodność cieczy i zakres temperatury
  • ciśnienie pracy oraz informacja, czy zbiornik jest otwarty, czy zamknięty
  • wysokość, kształt i wyposażenie wnętrza zbiornika
  • wymagany zakres pomiarowy, liczba punktów przełączania i sposób integracji z automatyką

Dopiero na tej podstawie widać, czy lepsza będzie stykowa sonda poziomu cieczy, sygnalizator pływakowy, hydrostatyka z membraną czołową czy bezkontaktowy radar. Jeżeli aplikacja łączy agresywne medium, osady i strefę Ex, warto przekazać te dane do doboru aparatury pomiarowej i niestandardowych czujników poziomu przed zamówieniem, wraz z zapytaniem o ofertę cenowo-terminową. Ułatwia to ograniczenie ryzyka nieplanowanego postoju i wymiany źle dobranego czujnika po kilku tygodniach pracy.

 

Jak dobrać sondę poziomu cieczy do medium i warunków pracy?

  • Zacznij dobór sondy poziomu cieczy od medium, uwzględniając gęstość, lepkość, przewodność, temperaturę i warunki nad lustrem cieczy.
  • Rozdziel pomiar ciągły od punktowego, aby sterowanie procesem i zabezpieczenia minimum lub maksimum działały niezależnie i stabilnie.
  • Dobierz technologię do cieczy: dla wody i cieczy przewodzących stosuj hydrostatykę lub konduktometrię, dla olejów i paliw wybieraj hydrostatykę z korektą gęstości, pływak albo radar FMCW.
  • Chroń pomiar w mediach lepkich i zaolejonych, stosując membranę czołową, materiały odporne na olej oraz geometrię ograniczającą zarastanie osadami.
  • Sprawdzaj pełną odporność chemiczną części zwilżanych i elementów narażonych na opary, dobierając materiały takie jak PTFE, PVDF lub Hastelloy do stężenia i temperatury medium.
  • Uwzględnij ciśnienie w zbiorniku, właściwy zakres pomiarowy i wymagania ATEX, bo błędna konfiguracja toru pomiarowego może prowadzić do przestojów i konieczności korekty doboru.

 

FAQ

 

Jaki materiał płaszcza kabla i uszczelnienia wybrać dla sondy zanurzeniowej pracującej w olejach i węglowodorach?

Zalecamy olejoodporny płaszcz PUR lub FEP zamiast zwykłego PVC. Uszczelnienie należy dobrać z tabel kompatybilności, uwzględniając rodzaj medium i temperaturę.

 

Jak zapobiec blokowaniu się sygnalizatorów pływakowych w cieczach zanieczyszczonych szlamem i osadami?

Warto ograniczyć elementy ruchome i wybrać hydrostatykę z płaską membraną czołową albo radar. Miejsce montażu musi być wolne od przewodów, kożucha i stref odkładania osadu.

 

W jaki sposób obecność gęstej piany na powierzchni cieczy wpływa na dokładność bezkontaktowych sond radarowych?

Gruba, mokra piana tłumi falę elektromagnetyczną, osłabiając echo od lustra cieczy. Może to powodować niestabilne lub błędne wskazania, dlatego warunki piany trzeba uwzględnić przy doborze.

Podobne artykuły